Carp*

Nu bedrijven inkrimpen, moeten de overlevende werknemers de gaten vullen. Soms tot in de onredelijkheid. Hoe zeg je ‘nee’ tegen (te veel) overwerk zonder ontslag te riskeren? Carp* geeft je 7 assertieve tips.

Door Loes Evers

1. Zachtjes bijten
Even voor de duidelijkheid: er is een groot verschil tussen assertief en agressief. Als iemand vooral zijn eigen belang ziet en de belangen van de ander negeert, noemen we dat agressief, zo is te lezen op de website Leren.nl. Wie bang is dat mensen over hem heen lopen, zet alles op alles om dit te voorkomen. Dit leidt er waarschijnlijk toe dat mensen in het vervolg geen rekening houden met zijn belang, omdat ze hun eigen hoofd boven water moeten houden. En zo worden angsten werkelijkheid. Dus bijt van je af, maar zonder tanden.

2. Speak up
Spreken is zilver, zwijgen is goud? Nou, nee. ‘Stille, verlegen mensen die zichzelf nooit laten zien, werken zichzelf juist tegen’, aldus Hans Elbers in zijn boek ‘Assertief op het werk’. ‘Bij vrijwel elke baan is de sociale factor van groot belang. Met openheid en spontaniteit neem je meer ruimte in en zo laat je je niet wegdrukken.’ En als de baas vraagt om er nóg een klus bij te nemen, mogen we ‘nee’ zeggen. Mits op de juiste manier.

3. Nee, nee en nog eens nee!
Maar wat is de juiste manier om, als hij weer een stapel opdrachten op jouw bureau legt, tegen de baas te zeggen dat-ie een enkeltje naar de maan kan boeken? ‘Wees kort en bondig’, adviseert Hans Elbers. ‘Geef de ander geen munitie om op te reageren. Wanneer je heel duidelijk zegt wat je wel of niet wilt, dan krijg je daar in 80 procent van de gevallen een goede reactie op. Accepteert iemand jouw “nee” niet, spreek hem dan aan op zijn onrespectvolle benadering. Maar als de baas écht aandringt, dan moet je dat misschien maar accepteren.’

4. ‘Mijn fiets had een lekke band’
Smoezen zijn het typische voorbeeld van een verlies-verlies situatie. De ontvanger wordt om de tuin geleid en de bedenker blijft achter met een knagend schuldgevoel. ‘We hebben het recht om nee te zeggen en we hoeven ook niet alles uit te leggen’, zegt trainer in ‘Persoonlijke kracht’ Judith Knijn van trainingsbureau Werken met Spirit. ‘Wanneer je ergens geen tijd voor hebt, zeg dan eerlijk: ik kan niet het werk van anderen erbij doen. Punt. Dan geef je jouw eigen prioriteiten aan, daar hebben leidinggevenden meestal respect voor.’

5. Sorry, hoor
In tijden van zwaar weer is het zaak om de kop boven water te houden. Laat je zien, spreek van je af én zeg niet te vaak ‘sorry’. ‘Onnodig sorry zeggen is een vorm van
subassertiviteit: het opzijschuiven van eigen belangen om het een ander naar de zin te maken’, aldus Knijn. De tip is dus: denk (ook) aan jezelf en wees onafhankelijk van het oordeel van een ander. Zeg alleen sorry als het nodig is.

6. ‘10.000 bruto, alstublieft’
Als het bedrijf waarvoor jij werkt de salarissen niet bevroren heeft, dan breekt wellicht het moment aan dat je over contractverlenging en/of salarisverhoging gaat praten. De gouden regel die daarbij geldt: draai er niet omheen en vertel de baas duidelijk wat je wilt en waarom je het verdient. Onderhandelgoeroe Jack van Minden tipt op Loopbaan.nl: ‘Onderhandelaars verschuilen zich graag achter onpersoonlijke “regels”, “procedures”, “beleid” en “voorschriften”. Hijs niet zonder meer de witte vlag. Vraag eerst eens terloops waar een en ander op schrift staat. Je wilt dat graag inzien! En bovendien: “regels” kunnen maar al te gemakkelijk worden aangepast.’

7. Gebaar van jezelf af
Ook zonder woorden kunnen we grenzen aangeven. Lichaamstaalexpert Frank van Marwijk geeft tips op zijn website Lichaamstaal.nl: ‘Staan is beter dan zitten. Zet woorden kracht bij met korte, stevige gebaren. Sta in de persoonlijke of zelfs intieme zone van de ander. Ken je hem goed, dan is aanraking behulpzaam om zijn weerstand te doorbreken. Kijk een ander strak in de ogen, om resoluut over te komen. Assertiviteit betekent niet per se een boze gezichtsuitdrukking. Het is vaak zelfs goed om met een vriendelijke glimlach te vertellen wat je vindt.’