Carp*

Hoe zeg je nee zonder vijanden te maken? Hoe wijs je een klus af zonder dat het werkweigering lijkt? Carp* geeft negen doortastende tips om assertiviteit permanent onder de standvastige knie te krijgen.

1  Sesam, open u
Spreken is zilver, zwijgen is goud? Niet voor wie een glansrijke carrière ambieert. ‘Stille, verlegen mensen die zichzelf nooit laten zien, werken zichzelf juist tegen’, aldus Hans Elbers, schrijver van het boek Assertief op het werk. ‘Bij vrijwel elke baan is de sociale factor van groot belang. Met openheid en spontaniteit neem je meer ruimte in en zo laat je je niet wegdrukken.’ Vertellen we dus álles aan collega’s? ‘Je kunt gerust vertellen wat je in het weekend deed, maar houd het subtiel. Je kunt beter te open zijn, dan te gesloten. Ze laten het wel merken als je te ver gaat.’

2  Sorry, ik ben een pleaser
We zeggen te vaak sorry terwijl we niets verkeerd hebben gedaan, vindt assertiviteitstrainer Judith Knijn van trainingsbureau Werken met Spirit. ‘Onnodig sorry zeggen is een vorm van subassertiviteit: het opzij schuiven van eigen belangen om het een ander naar de zin te maken. Dat komt vaak voort uit de universele behoefte om lief en aardig gevonden te worden. Vooral vrouwen zijn ‘pleasers’. Stop daar dus mee vrouwen en doe  wat de gemiddelde man doet: wees onafhankelijk van het oordeel van een ander en zeg alleen sorry als het nodig is.

3  ‘De hond heeft de wekker opgegeten’
Smoezen zijn het typische voorbeeld van een verlies-verlies-situatie. De ontvanger wordt om de tuin geleid en de bedenker blijft achter met een knagend schuldgevoel. ‘We vergeten vaak dat we het recht hebben om nee te zeggen en dat we niet alles hoeven uit te leggen’, zegt Knijn. ‘Wanneer je een afspraak moet afzeggen, zeg dan eerlijk: ik heb een andere belangrijke afspraak. Punt. Dan maak je je eigen tijd belangrijk, daar hebben mensen meestal respect voor. Wel kun je eventueel een alternatief bieden, zoals een nieuwe afspraak.’

4  De G-plek
Je bent het zat dat die collega elke deadline mist. ‘Hanteer de 4 G’s bij het aanspreken op zijn gedrag’, aldus Knijn. ‘Die staan voor gedrag, gevoel, gevolg en gewenst. Beschrijf iemands gedrag, maak het concreet: ‘Ik merk dat je de afgelopen tijd je deadlines regelmatig niet haalt.’ Geef aan wat je gevoel is, en confronteer hem met het gevolg: ‘Ik baal hiervan, want zo kan ik mijn werk ook niet op tijd afleveren en mijn afspraken niet nakomen.’ Vertel tot slot wat gewenst is: ‘Ik zou graag willen dat je je werk op tijd aanlevert of het me tijdig laat weten als dat niet lukt.’

5  Gebaar van jezelf af
Assertiviteit zit niet alleen in woorden. Lichaamstaalexpert Frank van Marwijk geeft tips op zijn website lichaamstaal.nl: ‘Staan is beter dan zitten, tenzij je erg klein bent. Verdeel je gewicht over beide benen. Zet woorden kracht bij met korte, stevige gebaren. Sta in de persoonlijke of zelfs intieme zone van de ander. Ken je hem goed, dan is aanraking ook behulpzaam om zijn weerstand te doorbreken. Kijk een ander strak in de ogen, om resoluut over te komen. Assertiviteit betekent niet per se een boze gezichtsuitdrukking. Het is vaak zelfs goed om met een vriendelijke glimlach te vertellen wat je vindt.’

6  Nee, nee en nog eens nee!
De baas vraagt of je wilt overwerken, maar je hebt een privé-afspraak. Hoe zeg je nee, zonder morgen bij het CWI te moeten aankloppen? ‘Wees kort en bondig’, adviseert Hans Elbers. ‘Geef de ander geen munitie om op te reageren. Alles kan tegen je gebruikt worden. Wanneer je heel duidelijk zegt wat je wel of niet wilt, dan krijg je daar in 80 procent van de gevallen een goede reactie op. Accepteert iemand niet jouw “nee”, spreek hem dan aan op zijn onrespectvolle benadering. Maar als de baas écht aandringt, dan moet je dat misschien maar accepteren.’

7  Bijten zonder tanden
Er is een groot verschil tussen assertief en agressief. Een uitleg op Carrièretijger.nl: als iemand vooral zijn eigen belang ziet en de belangen van de ander niet ziet of negeert, noemen we dat agressief. Het heeft meestal te maken met angsten, onzekerheid en verwachtingen over gedrag van een ander. Je bent bang dat mensen over je heen lopen en zet alles op alles om dit te voorkomen. Dit leidt er waarschijnlijk toe dat mensen in het vervolg geen rekening houden met jouw belang, doordat ze hun eigen hoofd boven water moeten houden. En zo worden je angsten werkelijkheid. Dus bijt van je af, maar zonder tanden.

8  De ezel voorop
Wie zijn collega eindelijk eens de waarheid wil zeggen, of: ‘wie een coöperatieve sfeer nastreeft’, gebruikt een ‘ik-boodschap’. De website Leren.nl instrueert: Ik-boodschappen werken beter dan jij-boodschappen, vooral wanneer je iemand aanspreekt op zijn gedrag. Een jij-boodschap zegt: jij doet iets fout. Een ik-boodschap zegt: ik zou het graag anders zien. Je nodigt je gesprekspartner uit om begrip op te brengen voor jouw kant van de zaak. Met een ik-boodschap houd je het bij jezelf. Als je bij jezelf blijft, kan de ander daar niets aan af doen.

9  10.000 bruto, alstublieft
Bij salarisonderhandelingen is een beetje assertiviteit niet overbodig. Dus: draai er niet omheen en vertel de baas duidelijk wat je wilt en waarom je het verdient. Carrièretijger.nl geeft een voorbeeld: ‘Ik wil graag salarisverhoging. Mijn resultaten zijn goed. Ik vind het meer dan redelijk dat ik nu evenveel ga verdienen als mijn collega´s.’ Onderhandelgoeroe Jack van Minden tipt op Loopbaan.nl: ‘Onderhandelaars verschuilen zich graag achter onpersoonlijke ‘regels’, ‘procedures’, ‘beleid’ en ‘voorschriften’. Hijs niet zonder meer de witte vlag. Vraag eerst eens terloops waar een en ander op schrift staat. U wilt dat graag inzien! En bovendien: ‘regels’ kunnen maar al te gemakkelijk worden aangepast.’